ปัญหาของเปียโนที่ไม่ได้ตั้งเสียงหลายปี

ไปเมืองแพร่... ผมมีภาระกิจคือซ้อมเพลงกับพ่อเลี้ยงและตั้งสายเปียโน ผมจำเป็นต้องเปลี่ยนเป้จากใบเล็กเป็นขนาดกลางเพราะต้องใช้ใส่เครื่องมือและโน้ตบุ๊ค การปั่นจักรยานพับจากสถานีเด่นชัยไปแพร่ ผมจึงมีเป้ที่หนักกว่าเดิมถึง ๔ กิโลกรัมแบกไปด้วย เป็นเรื่องที่ไม่แนะนำเพราะอาจทำให้หลังเสียได้!

แต่ผมก็ฝืนทำ และเดินทางไปถึงโรงแรมภราดรอย่างปลอดภัยได้ในที่สุด

มีเปียโนให้ผมซ่อมและตั้งเสียงอยู่ ๒ หลัง หลังหนึ่งยี่ห้อ Yamaha สภาพค่อนข้างเก่า...

อีกหลังนึงยี่ห้อ Challen รู้สึกว่าพ่อเลี้ยงจะซื้อมาได้ ๖-๗ ปีแล้ว ตั้งเสียงตอนมาส่งแล้วก็ไม่ได้ทำอีกเลย...

ไม่ต้องสงสัยเลยว่านอกจากเสียงจะเพี้ยนแล้ว ยังต่ำลงกว่ามาตรฐานถึงครึ่งเสียง...

ทำความสะอาด action ด้วย blower ก่อนตั้งเสียง.... 

เพื่อน ๆ ที่รักครับ... เปียโน Challen มี tuning pins ที่แน่น (นับเป็นข้อดีของเปียโนระดับนี้) ขณะตั้งสายต้องใช้แรงบิดค้อนจูนมากกว่าการตั้งสายเปียโนเก่า ๆ อย่างเจ้ายามาฮ่า ผมคิดไว้แล้วว่าด้วยแรงดึงของสายที่ไม่ได้รับการจูนมาหลายปีแล้วยังต้องตั้งให้เสียงสูงขึ้นกว่าครึ่งเสียง ในช่วง octave สูง ๆ (ตั้งแต่ C5) คงไม่สามารถ in tune ได้นานนัก เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นจริงสำหรับเปียโนที่ไม่ได้ตั้งเสียงหลายปีครับ ยิ่งถ้าเป็นเปียโนคุณภาพต่ำ บางครั้งเสียงเพี้ยนหลังจากช่างจูนหิ้วกระเป๋าออกจากบ้านไปเลยก็เป็นได้! 

แต่ช่างเหอะยังไม่ไปไหน สามารถ retune ให้ได้เสมอ บางครั้งผ่านไปเป็นปีแล้วก็ยังแวะไปดูให้อีก!  

เปียโนคีย์ค้าง...

เจ้า "คลาสสิก" ของผมมีอาการคีย์ค้างมานานมาก ๆ เล่น ๆ ไป...เดี๋ยวก็คีย์ค้าง!  มันเป็นหนักอยู่ในช่วงฝนตกชุก อากาศชื้น ผมก็ได้แต่คิดว่า "เดี๋ยวก็ดีเอง"  

หลังจากผ่านหนาวผ่านร้อนมาจนจะเข้าหน้าฝนอีกครั้ง คีย์ส่วนใหญ่ก็มิได้ติดค้างเหมือนแต่ก่อน แต่ยังคงมีบางคีย์ที่ยังเกเร...ยึดติดอยู่กับอาการเดิม!  ผมเล่นเปียโนประกอบวงเครื่องสายเด็ก ๆ แล้ว รู้สึกรำคาญมั่ก ๆ วันนี้..หลังจากเสร็จสิ้น string class ผมจึงได้ฤกษ์ที่จะลงมือซ่อม

อาการคีย์ค้างเกิดได้จากหลายสาเหตุ  อากาศชื้นทำให้ไม้พองตัว...ก็เป็นสาเหตุหนึ่ง ฤดูฝนปีที่แล้วเปียโนยามาฮ่าของน้องปันก็มีอาการคีย์ค้าง มันเป็นหนักมากกว่าเจ้าคลาสสิกของผมเสียอีก!  แต่ผมก็ไม่ได้ทำอะไร...ได้แต่บอกนักเรียนว่า "เดี๋ยวก็ดีเอง"  จริง ๆ นะ...ทุกวันนี้เปียโนของน้องปันไม่มีอาการคีย์ค้างให้เห็นเลย

ส่วนสาเหตุอื่นก็มี บางครั้งถึงกับต้องยก action ออกมาซ่อมกันทีเดียว!  สำหรับเจ้าเปียโน "Classic" หลังนี้ ผมคิดว่าไม่น่าจะมีอะไรเสียหายมากจนถึงกับต้องถอด action ออกมา เพราะสภาพก็ยังดูค่อนข้างใหม่

อย่างไรก็ตาม...ผมก็จำเป็นต้องถอดเอาไม้คิ้วสีดำออกเพื่อหาสาเหตุ (ดังที่เห็นในภาพ)

อ้าว! พอปราศจากไม้คิ้ว...ก็ไม่มีคีย์ไหนแสดงอาการค้างให้เห็น ผมบรรเลงเพลงได้อย่างต่อเนื่องโดยไม่ต้องเสียอารมณ์!

รู้แล้วว่าเจ้าไม้ที่ถอดออกจะต้องมีส่วนทำให้คีย์บางตัวค้าง  ผมลองใส่มันกลับคืนเข้าไป แล้วสำรวจหาสาเหตุ...

นั่นแน่ เจอแล้ว.....

ผมใช้มือดันให้เจ้าตัว action เข้าไปสุด ๆ มันขยับเข้าไปได้อีกประมาณ ๑-๒ ม.ม. จากนั้นก็ประกอบชิ้นส่วนอื่น ๆ กลับเข้าที่

เห็นได้ว่ามี "ช่องว่าง" ระหว่างตัวพลาสติกกับไม้คิ้ว...ไม่ทำให้เกิดอาการคีย์ค้างอีกแล้ว!

เรียบร้อยไปอีกงานนึง ผมสามารถเล่นเปียโนได้อย่างสบายใจแล้ว  อืมมม...แต่ถ้าจะให้มีความสุขในการเล่น ผมคงต้องหาเวลาตั้งสายใหม่ (ตั้งแต่ซื้อมายังไม่เคยได้ตั้งสายเลย)

เรื่องเสียงเพี้ยน ผมพูดไม่ได้ว่า "เดี๋ยวก็ดีเอง"

ตั้งสายเปียโน

วันนี้ผมใช้เวลาหลายชั่วโมงทีเดียวในการท่องไปในโลกของอินเทอร์เน็ตเพื่อค้นคว้าและหาข้อมูลเกี่ยวกับ“การซ่อมและตั้งสายเปียโน” ทำให้ได้อะไร ๆ หลายอย่างที่จะนำมาประเมินชีวิตตัวเองในช่วงที่ผ่านมา นับตั้งแต่ตอนที่ไว้ผมทรงสี่เต่าทอง (อาจารย์อำนาจที่วิทยาลัยเทคนิคภาพพายัพเรียกผมว่า “ไอ้หมาจู”) จนกระทั่งผมขาวจนเกือบทั้งหัว...

ผมเริ่มหัดตั้งสายเปียโนเมื่อปี ๑๗ ประมาณนั้น  เรื่องราวมีอยู่ว่า ผมได้ซื้อเปียโนยี่ห้อ Robinson ขนาด ๘๕ คีย์มาหัดเล่น จากนั้นก็ยกไปตั้งที่ห้องอาหารวาสนา โรงแรมแสงทวี ที่ผมได้ไปเช่าทำ  พอเปียโนเสียงเพี้ยน ผมก็ขอ “ครูพันธ์” ซึ่งเป็นนักเปียโนวงธนาคารออมสินให้ช่วยตั้งเสียงให้ ครูพันธ์ก็ใจดียิ่งนักกรุณาไปตั้งสายให้ ทำให้ผมมีโอกาสได้เฝ้าดูการตั้งสายของครูตั้งแต่เริ่มลงมือจนแล้วเสร็จ นับได้ว่าท่านเป็นครูคนแรกที่สอนให้ผมเล่นและตั้งสายเปียโน…

ผมจำไม่ได้แล้วว่าครูคิดค่าตั้งสายเปียโนเท่าไร แต่สิ่งที่ท่านได้มอบให้ในวันนั้นคือ ค้อนจูนเปียโนซึ่งท่านสั่งทำใช้เอง และที่สำคัญยิ่งก็คือการสอนให้ผมรู้จักการตั้งสายเปียโนด้วยตนเอง  หลังจากนั้นผมก็เริ่มศึกษาและทดลองกับเปียโนของตนเอง จนกระทั่งได้เข้าไปเรียนดนตรีที่ดุริยศิลป์ วิทยาลัยพายัพ ทำให้ได้เห็นและสัมผัสกับเปียโนอีกหลายตัว ผมเริ่มออกรับงานตั้งสายเปียโนตั้งแต่ปี ๑๙

เคยไปตั้งเปียโนให้กับเปียโนที่อยู่ใกล้เล้าไก่  เปียโนที่ บลูมูนไนท์คลับ  และอีกหลายแห่งด้วยกัน  การเดินบนถนนสายช่างซ่อมเปียโนของผมไม่ได้ราบรื่น  มันก็พอๆ กับอาชีพนักเล่นเปียโนที่ทำให้ชีวิตต้องระหกระเหินไปอย่างไม่มั่นคง  ผมวางมือจากการซ่อมเปียโนไปนานมาก นานจนยางดับเสียง (mute) เสื่อมสภาพ และเครื่องไม้เครื่องมือหายไปหลายชิ้น  เมื่อผมตัดสินใจกลับมาจับค้อนจูนอีกครั้งเมื่อเร็ว ๆ นี้ ผมมี mute ที่ใช้ได้อยู่เพียงชิ้นเดียว!

เมื่อตั้งใจจะกลับไปจับค้อนตั้งสายเปียโน ผมก็อยากที่จะเพิ่มเนื้อหาในเว็บของผมด้วยเรื่องของ piano tuning  แต่ไม่ใช่ในฐานะของ Piano Technician หรือผู้เชียวชาญใดๆ ทั้งสิ้น  เพราะตระหนักดีว่าผมเป็นแค่เพียงตาแก่ที่ชื่นชอบงาน DIY และเคยได้ลองปฏิบัติงานซ่อมเปียโนมาบ้างแล้วเท่านั้นเอง…

ผมกำลังคิดที่จะหาซื้อเปียโนเก่า ๆ มาซ่อม อยากมีความสุขกับเปียโนเก่าที่รายล้อมอยู่รอบข้าง แต่ฝันนั้นคงไม่เป็นจริง ถ้าผมหมกตัวอยู่อย่างเช่นทุกวันนี้ ดังนั้นวันนี้ผมจึงได้เริ่มออกค้นหาข้อมูลทางอินเทอร์เน็ต และได้ไปเจอแหล่งที่จะสั่งซื้ออะไหล่เปียโนได้ทางอินเทอร์เน็ต คือ www.pianosupply.com/ ซึ่งจะมีทุกอย่างที่เราสามารถนำมาชุบชีวิตเปียโนเก่า ๆ ได้ อยากให้เพื่อนๆ ที่สนใจในเรื่องนี้ ไม่ว่าจะเป็นอาจารย์ดำหรือคุณเมธี ได้ดาวน์โหลด catalog สีขนาด ๑๔๙ หน้ามาลองศึกษาดู

ได้อ่านที่ผู้เชี่ยวชาญท่านหนึ่งกล่าวว่างานตั้งสายเปียโนของท่านมีประมาณ ๖๐ หลังต่อเดือน พูดง่ายๆ ก็คือประมาณวันละ ๓ หลัง

โห…ตั้งสายเปียโนได้วันละครึ่งหมื่นเชียว!  

มาฝึกซ่อมเปียโนกันดีกว่า

การที่มีนักเรียนอยู่ ๕ คน (เปียโน ๓ ไวโอลิน ๒) ทำให้ผมมีรายได้ประมาณเดือนละ ๓ พันกว่าบาท แต่ค่าใช้จ่ายของผมเพียงค่าอินเทอร์เน็ตและค่าไฟฟ้ารวมกันก็ตกสองพันกว่าบาทเข้าไปแล้ว ผมจึงอยากจะมีเงินเพิ่มอีกซักนิด เพื่อนำไปซื้อวัสดุอุปกรณ์บางอย่างสำหรับงานอดิเรกของผม

งานซ่อมและตั้งสายเปียโนก็เป็นงานสุจริตชิ้นหนึ่งที่จะทำให้ผมมีรายได้เพิ่มขึ้น สำหรับซื้อสี ซื้อตะปู แผ่นซีดีเปล่า หรือบางสิ่งบางอย่างที่จำเป็น นานมาแล้วที่ผมเคยคิดจะกลับไปรับตั้งสายเป๊ยโนอีกครั้ง  พอดีเมื่อไม่นานมานี้ อาจารย์ป้อมได้ขับรถพาเจ้าของเปียโนมารับผมไปดูเปียโนที่บ้าน ที่นั่นผมได้เห็นเปียโนหลังงาม ได้เห็นเด็กหญิงซึ่งมีความสุขกับการเล่นเปียโนและไวโอลิน กล่าวได้ว่าบรรยากาศในวันนั้นได้ทำให้ผมสัมผัสกับความรู้สึกดี ๆ ที่ได้จากเสียงดนตรีอีกครั้ง  ผมได้รับปากที่จะไปตั้งสายเปียโนให้  แต่ก็ปล่อยให้เวลาผ่านไปนานหลายสัปดาห์

จนในที่สุด ผมก็ก้าวข้ามสิ่งที่เหนี่ยวรั้งผมไว้ได้สำเร็จ! เช้าวันหนึ่ง…ผมตัดสินใจรวบรวมเครื่องไม้เครื่องมือลงกล่อง (แม้ว่าจะหาได้ไม่ครบก็ตาม) แล้วโทรไปนัดเจ้าของเปียโน  วันนั้นผมใช้เวลาตั้งแต่ ๑๐ โมงเช้าจนถึง ๔ โมงเย็นกับงานที่ผมรัก มันอาจจะดูนานเกินไปสักหน่อยสำหรับการตั้งสายเปียโนเพียงหลังเดียว จริงๆ แล้วไม่ได้รีบเร่งแม้แต่น้อย ผมคุยให้นักเรียนฟังในระหว่างการทำงาน สาธิตให้เห็นการฟังคลื่นเสียงที่มีความถี่เท่ากันหรือไม่เท่ากัน ผมสอนทุกอย่างโดยไม่ปิดบัง นอกจากตั้งสายแล้ว…ผมยังทำความสะอาด ดูดฝุ่น และขัดเงาเปียโนซึ่งเป็นเครื่องดนตรีที่ผมหลงใหล

ต้องขอขอบคุณเจ้าบ้านสำหรับอาหารมื้อกลางวันที่เอร็ดอร่อย  รวมถึงอาจารย์ป้อมซึ่งแวะไปทำให้บรรยากาศแห่งความเป็นกันเองเพิ่มขึ้น  เสร็จงานแล้ว…ผมยังได้ฟังเสียงเปียโนและไวโอลินเพราะ ๆ จากเด็กนักเรียนที่น่ารัก

จากเงินค่าแรงที่ได้มา ๑ พันบาท ผมนำไปซื้อสีน้ำมันได้อีกตั้ง ๓ กระป๋อง….

มันทำให้ผมเกิดความคิดที่จะเพิ่มเนื้อหาของเว็บ ด้วยเรื่อง “การซ่อมและตั้งสายเปียโนแบบมือสมัครเล่น” ขึ้นมา! เพื่อน ๆ ที่สนใจในเรื่องนี้ ให้ไปดาวน์โหลดตำรามาเก็บไว้ได้ก่อน  รีบหน่อยนะ…ก่อนที่ลิงค์นี้จะใช้การไม่ได้  http://www.4shared.com/document/ApLSb0K_/Arthur_A_Reblitz_-_Piano_servi.htm

ผมกลับไปจับค้อนจูนเปียโนอีกแล้ว…