rehair - ฝึกทำชนัก ๑

ที่ปลายหางม้าทั้ง ๒ ด้านจะถูกมัดรวมกันด้วยเส้นด้าย แล้วหยอดด้วยกาว หรือใช้ยางสนลนไฟ เชื่อมให้ปลายหางม้าติดกัน จากนั้นจึงนำไปใส่ที่ปลายคันชักและใน frog แล้วอัดด้วยลิ่มไม้...

ผมไม่รู้เหมือนกันว่าจะเรียกวิธีทำเช่นนั้นว่าอย่างไร?  ไปเปิดในพจนานุกรม เห็นคำว่า knot แปลว่า ปม, เงื่อน, กระจุก, ตาไม้, ทำให้เป็นทองแผ่นเดียวกัน ฯลฯ  อยากจะหาคำสั้น ๆ ที่ใช้สื่อความหมายได้...ผมเจอคำว่า "ชนัก" ซึ่งหมายถึง "เครื่องผูกคอช้าง ทำด้วยเชือกเป็นปมหรือห่วงห้อยลงมา เพื่อให้คนขี่คอใช้หัวแม่เท้าคีบกันตก"  คิดว่าเข้าท่าดี...จึงอยากนำมาใช้เรียกวิธีมัดหางม้าคันชัก เพื่อให้เขียนง่ายขึ้น! คงไม่ถูกต้อง...แต่ก็ขอเป็นที่เข้าใจกันในที่นี้ก็แล้วกัน 

รื้อหางม้าเก่าออกมาแล้วนำมาพิจารณาดูชนักอย่างที่เห็นในภาพ...

เอาหละ...เรามาฝึกมัดชนักกันดีฝ่า!  ใช้เจ้าหางม้าเก่าที่ตัดออกนั่นแหละ นำมาทบรวมกันเพื่อให้ได้ขนาดพอ ๆ กับหางม้าที่จะนำมาเปลี่ยนใหม่......

ก่อนอื่นต้องหายางสน (rosin) แตก ๆ ที่ไม่ใช้แล้วมาบดเตรียมไว้ด้วยดังนี้

จัดหาด้ายเหนียว ๆ, กรรไกร, ไฟแช็ค แล้วเตรียมใจให้พร้อม  ผมทดลองทำชนัก ๒ วิธี วิธีแรกเริ่มด้วยการมัดปลายหางม้าด้วยเส้นด้ายเหนียว ๆ...

จากนั้นใช้กรรไกรตัดแต่งปลายหางม้า..  

แล้วนำไปชุบกับผงยางสน...

ลนด้วยความร้อนจากไฟแช็ค (ระวังอย่าให้ไหม้เด้อ)...

ใช้ปลายนิ้วคลึงให้ปลายหางม้าติดกันเป็นก้อน (จะใช้กรรไกรเล็มแต่งอีกเล็กน้อยก็ได้)...

ใช้ได้แล้วครับ!  ถ้าได้หางม้าใหม่มา เราก็จะทำชนักอย่างเนี้ย แล้วนำไปใส่ที่ปลายคันชักหรือใน frog (ทำแบบลวก ๆ ตอนตี ๔ เพื่อจะถ่ายรูปนำมาประกอบ ่่จึงดูไม่ประณีตเท่าที่ควร)... 

 เดี๋ยวค่อยมาฝึกอีกวิธีนึงนะ!

เจ้านกน้อย...

คุณหมอใจดีท่านหนึ่งไว้วางใจให้ซ่อมไวโอลินจีนยี่ห้อ "Lark" อายุประมาณ ๒๐ ปี   ช่างเหอะเห็นว่าอาการเสียไม่เหลือบ่าฝ่าแรง จึงอาสาที่จะซ่อมให้... 

ก่อนอื่นต้องพูดถึงคำว่า Lark ก่อน มันอยู่ในเนื้อเพลง The Sound of Music ซึ่งขับร้องโดย Julie Andrews (ดาราที่ผมชื่นชอบมาก ๆ)  เนื้อเพลงท่อนหนึ่งมีว่า...

To laugh like a brook when it trips and falls 

Over stones on its way

To sing through the night

Like a lark who is learning to prey 

Lark คือนกชนิดหนึ่ง ตัวเล็ก ร่าเริง และร้องเสียงไพเราะ ในสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่มที่ ๑ กล่าวว่า Larks = นกกระจาบฝน  (nók grà-jàap fon)   

ผมขออนุญาตเรียกไวโอลินยี่ห้อ Lark ของคุณหมอว่า "เจ้านกน้อย" ก็แล้วกัน...

รัง...เอ๊ย กล่องของเจ้านกน้อยยังดูแข็งแรงอยู่เลย!

อาการป่วยมีดังนี้..

• เอ็นยึดหางปลา (Tail Gut) หายไป ตัวหางปลายังอยู่
• คันชักไม่มีหางม้า ตัวไม้คันชักยังดีอยู่
• ไม่มีสาย
• ไม่มียางสน

แค่นั้นเองครับ  ผมไปซื้อ "เอ็นยึดหางปลา (Tail Gut)"  ที่ร้านสกุลไทย ราคา ๖๐ บาท  เหลือเส้นสุดท้ายพอดี! 

ทีแรกได้คุยกับคุณหมอว่าจะเปลี่ยนสายชุดละพันกว่าบาทให้ แต่มาคิดดูอีกที...ผมว่าน่าจะลองใช้สายธรรมดาราคาชุดละ ๒๐๐ บาทใส่ไปก่อน

คุณหมอบอกว่าอยากจะนำเจ้านกน้อยกลับมาฝึกเล่นอีก ดังนั้นถ้าใช้สายคุณภาพดีไปเลย ผู้เล่นอาจจะไม่กล้าเล่นหนัก ๆ หรือบางครั้งการตั้งสายที่ยังไม่ชำนิชำนาญก็อาจทำให้สายใดสายหนึ่งขาดได้ ถ้ายังงั้นก็เสียดายแย่!   ผมจึงนำสายไวโอลินยี่ห้อ For-Tune ใส่ให้ก่อน...

จริง ๆ ด้วย ตอนเปลี่ยนสายใหม่...เสียงเจ้านกน้อยไม่ดีเลย แต่พอสีด้วยการลงโบว์หนัก ๆ และปล่อยให้ไวโอลินได้ปรับตัว เสียงก็เริ่มดีขึ้น! 

อ่อ... ผมลืมบอกไปว่า sound post ยังคงอยู่ในที่ของมัน มิได้ล้มหรือตกหายไป ตำแหน่งอยู่ใต้หย่องพอดี ผมไม่ได้ปรับแต่งอะไรเลย!  ส่วน fine tuners นั้นมีอยู่แค่ ๒ ตัว...

ใช้การได้แล้วครับ ค้างอยู่แค่คันชักเท่านั้นที่ยังไม่ได้ซ่อม!!

นึก ๆ แล้วผมก็อยากจะสั่งหางม้ามาลองใส่ดู (rehair)

ซ่อมเอ็นยึดหางปลา

เมื่อวันที่ ๑๘ ตุลาคม ผมเขียนเรื่อง "ซ่อมไวโอลินอีก ๒ คัน"  มีอยู่คันหนึ่งซึ่งผมต้องซื้อ "สายรัดหางปลา" หรือ "สายรั้งหางปลา" มาเปลี่ยน 

เมื่อเปลี่ยนอะไหล่ตัวใหม่ให้ไปแล้ว...ผมก็ขอตัวเก่าซึ่งใช้การไม่ได้เก็บเอาไว้!  

จำได้ว่าเคยเขียนเรื่องเกี่ยวกับ "ไวโอลินตั้งเสียงไม่ได้"  ตอนนั้นผมช่วยซ่อมไวโอลินให้มะเหมี่ยว โดยถอดสายรัดหางปลาจากไวโอลิน 3/4 ของผมให้นักเรียนไป  ไวโอลินของผมใช้การไม่ได้ตั้งแต่นั้นมา  วันนี้ีระหว่างที่นั่งมองเจ้าสายรัดหางปลาพิการ...จู่ ๆ ผมก็เกิดความคิดที่จะทำให้มันใช้งานได้ แล้วนำไปใส่ให้เจ้าไวโอลิน 3/4 ซึ่งเดี้ยงมาเป็นปี...    

น้ากาแฟได้แนะนำไว้ว่า...

"เอ็นยึดหางปลา (Tail gut) มีแยกจำหน่ายครับ เส้นหนึ่งก็อยู่ประมาณห้าหกสิบไม่เกินร้อย แต่ถ้าเกิดไม่อยากเปลี่ยนก็ยังมีเทคนิคหนึ่งที่พอช่วยให้ใช้เส้นเดิมได้ ในกรณีที่เกลียวเสีย คือใช้กาวร้อนหรือกาวช้าง หยอดลงไปบริเวณเกลียวเอ็นยึดหางปลากับปลอกทองเหลือง ทิ้งไว้ซักพักให้กาวแห้ง ให้มันยึดติดตายตัวไปเลย ต้องระวังอย่าให้กาวหกไปโดนหางปลาหรือส่วนอื่น ก็จะสามารถใช้งานเอ็นยึดหางปลาเส้นเดิมได้ตามปกติ (ถ้ามีตังค์แล้วเกิดอยากเปลี่ยนก็ต้องตัดให้ขาดแล้วค่อยเปลี่ยนเส้นใหม่)"

จริงด้วย...เรียกเจ้าสายนี้ว่า "เอ็นยึดหางปลา (Tail gut)" ถูกต้องที่สุด!

ก่อนอื่นผมต้องหาน๊อตขนาดเล็กให้ได้ก่อน เจอมันอยู่ในเคส notebook เก่า...ผมใช้คีมปากนกแก้วดึงเจ้าขาพลาสติกรองรับบอร์ดออก และ้แกะเอาน๊อตทองเหลืองตัวเล็ก ๆ ที่เห็นนั่นออกมาใช้

นี่งัย...ขันมันเข้าไปตามเกลียวของเอ็นยึดหางปลา (Tail gut) ได้เลย

ไม่ค่อยมั่นใจ...เกรงว่ามันจะไม่แข็งแรงพอ  ผมหยอดกาวร้อนลงไปนิดนึง..ตามคำแนะนำของคุณน้ากาแฟ.

เอ็นยึดหางปลาใช้งานได้แล้วครับ...

ประหยัดตังค์ไปได้ ๖๐ บาท!

ซ่อมไวโอลินอีก ๒ คัน

มีคนนำไวโอลินมาให้ผมซ่อม ๒ คัน ทั้งสองเป็นเครื่องใหม่ นับเป็นข้อเตือนใจให้ทำการตรวจสอบไวโอลินให้ดี ทันทีที่ได้รับเครื่องซึ่งร้านค้าส่งมาให้  หากมีปัญหาจะได้ส่งคืนหรือทำการแก้ไขได้โดยพลัน...

ไวโอลินคันที่ ๑ ขนาด 4/4 ใหม่แกะกล่อง (ผมไม่ได้ถ่ายภาพไว้) อาการเสียคือไม่สามารถตั้งสายได้  เคยมีประสบการณ์มาแล้วครั้งหนึ่งกับการซ่อมไวโอลินของมะเหมี่ยว...ผมแกะหางปลาออกมาดู ปรากฏว่าต่างกับไวโอลินของมะเหมี่ยวตรงที่คราวนี้ปลอกโลหะซึ่งหมุนเข้าไปตามสายเอ็นที่เป็นเกลียวหลุดหายไปเลยตัวนึง...

ไม่ยากอ่ะ...บี่งแมงกะไซค์ไปซื้ออะไหล่มาเล้ย ๖๐ บาท

เปลี่ยนสายรัดหางปลาแล้วใส่กลับเข้าที่...

ตั้งสายได้ตามปกติแล้ว ถ่ายรูปมาให้เพื่อน ๆ ดูหน่อย ไวโอลินระดับนี้ (ประมาณ ๒ พันบาท) ดูก็รู้ว่าเป็นการผลิตจำนวนมาก ไม่มีความละเอียด หาได้ปรับแต่งอย่างถูกต้องก่อนนำออกจำหน่าย...

ทีนี้มาดูไวโอลินอีกคันนึงนะครับ ใหม่เหมือนก้น แต่เป็นไวโอลินขนาด 3/4 อาการคือ sound post ล้ม!

มันไม่ใช่แค่ล้มธรรมดาเท่านั้น กล่าวคือตัว sound post ทำมาค่อนข้างจะสั้นกว่าที่ควรจะเป็น และความเอียงที่ปลายทั้งสองด้านก็ไม่ได้ทำด้วยความพิถีพิถัน ช่างเหอะได้พยายามตั้งดูแล้ว ไม่สำเร็จครับ  ตั้งล้ม ๆ อยู่หลายครั้ง ขนาดตั้งสายให้ตึงเพื่อกดไม้แผ่นหน้าลงไปแล้ว มันก็ยังหลวมอยู่  ผมขึ้นสายจนตึงแล้วเผลอตัว มัวแต่จ้องมอง sound post ขณะใช้มือซ้ายหมุนลูกบิด หุหุ...สายขาดครับ!

ถ้ามีไม้ sound post เป็นอะไหล่...ผมก็คงจะตัดใส่ใหม่ ให้ยาวกว่าเจ้าตัวนี้ แล้วฝนกระดาษทรายให้ความเอียงตรงปลายให้ดีกว่านั้น แต่ทว่า "ช่างเหอะ" ไม่มีอะไรเลย ไม่รู้ว่าจะทำอย่างไรจริง ๆ

ถ้าผมจะเพียรตั้งเจ้าเตี้ยแบบสู้ไม่ถอย ก็คงจะได้อยู่ แต่ sound post จะล้มได้ง่ายมาก...เอาไปใช้ได้ไม่นานเดี๋ยวก็ล้มอีก!  แล้วจะทำอย่างไร? ส่งกลับคืนไปอย่างนั้นก็คงไม่ดี!  คงจะต้องใช้วิชา "ช่างเหอะ" ซะแล้ว

พอดีผมมีเศษ sound post สั้น ๆ เหลืออยู่  จึงได้นำมาตัดแล้วต่อให้เจ้าเตี้ย โดยใส่กาวแล้วใช้ปากกาอัดทิ้งไว้ทั้งคืน



ด้วยความสูงที่เพิ่มขึ้น เจ้า sound post สวมรองเท้าส้นสูงก็สามารถยันกับไม้แผ่นหลังและแผ่นหน้าได้อย่างแข็งแรง

ใส่สาย ๑ ที่ขาดไป...แล้วตั้งสาย  ใช้ได้แล้วครับผม!

เพื่อน ๆ อย่าได้นำวิธีการซ่อมเช่นนี้ไปใช้เด้อ เดี๋ยวเค้าจะว่าเอา อิอิ

ดัดหย่อง…

ไวโอลินตัวใหม่ของน้องมะเหมี่ยว อะไร ๆ ก็ดีหมด ยกเว้นหย่อง! คงเป็นเพราะไวโอลินถูกปล่อยให้หย่องตั้งอยู่ในลักษณะเอน (นิด ๆ) มานานโดยที่ไม่ได้ลดสายไว้  ไม้เริ่มบิดตัว!!!  แม้จะยังไม่มาก ถ้าหากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่แก้ไขก่อนนำไปใช้งาน โอกาสที่หย่องจะเสียรูปก็ยิ่งจะมีมากขึ้น!!

ผมใช้วิชา “ช่างเหอะ” อีกครั้ง เพียงแค่นำไปอาบน้ำพอให้เย็นใจ แล้วนำไปวางไว้ใต้เครื่องพิมพ์เลเซอร์ HP ซึ่งมีน้ำหนักพอที่จะกดทับให้หย่องกลับสู่สภาพตรงเช่นเดิม

หลังจากถูกล็อคตัวอยู่ใต้เครื่องพิมพ์อยู่ ๓-๔ วันเต็ม ๆ เจ้าหย่องก็ได้รับอิสรภาพอีกครั้ง (โชคดีที่ไม่มีหนูหรือแมลงสาปมาแทะ อิอิ) ตรงและพร้อมที่จะรองรับน้ำหนักของสายที่จะพาดผ่าน  ผมนำกลับเข้าสู่ตำแหน่งที่มันเคยอยู่ ยกสายขึ้นใส่ แล้วตั้งสายด้วยความระมัดระวัง…

ไวโอลินของน้องมะเหมี่ยวสามารถส่งเสียงได้อีกครั้ง เสียงดีทีเดียว ผมเองยังไม่มีประสบการณ์ในเรื่องของไวโอลินเท่ากับท่านผู้พันฯ ก็ได้แต่ลองสีดูตามประสาช่างเหอะ คือ สีสาย 4 (สายปล่อย) ถ้าเสียงออกมาดังชัดเจน มีมิติ ก็ถือว่าใช้ได้ในระดับหนึ่งแล้ว จากนั้นก็ลองสีสาย 1 ใน position สูง ๆ ฟัง harmonics ถ้าเสียงมีความสมดุลกับสายอื่น ๆ เสียงกลม ไม่บี้แบน ไม่มีอาการแตกพร่า และไม่มีความถี่แปลกปลอม ผมยิ้มออกแล้วครับ…

ค่อย ๆ ตั้งสายให้ได้ที่ ผมต้องคอยทดสอบให้ดีว่าหย่องตั้งตรง ไม่เอนไปข้างหน้าหรือข้างหลัง อืมม์…รู้สึกว่าสายจะสูงไปสักหน่อย น่าจะฝนหย่องลงอีกนิด แต่ผมก็ยังไม่อยากทำตอนนี้ เพราะอยากให้เจ้าของไวโอลินได้ลองเล่นดูก่อน   ก่อนเก็บเข้ากล่อง ผมใช้ Buff Up ของ Amway เช็ดถูทำความสะอาดจนขึ้นเงาอย่างที่เห็นในภาพ

รู้สึกยินดีกับน้องมะเหมี่ยวที่ได้เป็นเจ้าของไวโอลินดี  ในราคาไม่แพง ขอให้รักษาให้ดี ๆ นะ